Foto Geert Huysman

Haar ogen hebben zich vastgebeten in een barst in de muur, een viesbruine spleet met aangekoekt donker wondvocht van jaren her. Studentenleed dat uit de muren sijpelt.
“Ja”, zegt ze tegen de mevrouw. En ook “Uhhuh”. Met haar hoofd maakt ze voortdurend knikkende bewegingen, net als het hondje dat oma vroeger op de schouw had staan. Maar haar blik laat de barst niet los. Geen moment.
“Te weinig geoefend”, zegt de mevrouw.
“Niet gedreven genoeg”, krast de mevrouw.
“Amuzikaal”, tiert de mevrouw. “Een overduidelijk gebrek aan talent.”
Ze onderbreekt het headbangen even om de frêle schouders op te halen. Maar met die klopboorblik blijft ze verder drillen in de barst. Twaalf jaar is ze, en meedogenloos.
“Wat ik me afvraag,” meesmuilt de mevrouw, “is wat ze hier eigenlijk komt doen. Het lijkt haar toch niet te interesseren.”
“Van ons hoeft het niet”, zegt K. “Ze studeert viool omdat ze dat zelf wil. Voor haar plezier.”
“Wel, ze bakt er niets van”, schampert de mevrouw. “En natuurlijk is ze niet geslaagd. Ik wist al maanden geleden dat ik haar zou moeten buizen.”
Ze maakt zich boos, de mevrouw. “Kijk, hoe ze er hier nu bij staat”, meesmuilt ze. “Precies tegen haar goesting. Ik vind dat we een gesprek moeten hebben.”
“Dat hebben we nu toch?”, zegt K.
“Een serieus gesprek”, zegt de mevrouw. “Maakt u maar een afspraak met me, want nu heb ik geen tijd.”
“Laat maar zitten”, zegt K.
Dat vindt de mevrouw niet leuk. Ze raast nog een tijdje door.
Samen lopen ze naar buiten, moeder en dochter. “Wat heeft ze allemaal gezegd, mama?”, vraagt ze. “Ik heb niet eens geluisterd.”
“Ach”, zegt K.
“Wat een trut”, zegt ze. “Ik wil toch geen concertvioliste worden?” In haar 12 jaar oude ogen flitst staalhard grijs. Het soort dat muren doet barsten. Buiten breekt de zon door de wolken.

G.H.

De blonde kannibaal

Konarek Sinthasomphone is pas veertien. Waarom hij poedelnaakt door de straten van de stad loopt, weet hij zelf niet. Zijn gedrogeerde hersenen hebben de voorbije minuten amper geregistreerd. De blonde man, zijn stinkende appartement… Waren ze echt of een droom? Konarek heeft er geen idee van. In zijn vernauwde bewustzijn is slechts plaats voor één gedachte: Het monster nadert! Konarek begint te rennen…

Milwaukee, 27 mei 1991. Het is even voor twee uur ’s nachts als de politie een telefoontje ontvangt van de 18-jarige Sandra Smith. “Er loopt hier een jongen in zijn bloot gat over straat”, meldt ze. “Ik weet niet wie hij is, maar hij ziet er bang uit. En hij is gewond.”

Even later arriveren twee agenten ter plaatse. Konarek staat naast Sandra op de stoep. Iemand heeft een deken over zijn schouders gelegd. In het gezelschap bevindt zich ook een knappe blonde kerel, die Jeffrey Dahmer heet. Dahmer verontschuldigt zich op beleefde toon bij de agenten voor het ongemak. Zijn 19-jarige minnaar is stomdronken, zegt hij. Hij is er na een woordenwisseling boos vandoor gegaan, te zat om te beseffen dat hij geen kleren aan had. “Het zal niet meer gebeuren”, belooft de welbespraakte jongeman.
De agenten hebben geen reden om Dahmer niet te geloven. Konarek. is niet in staat een zinnig woord te uiten en ze hebben eerlijk gezegd wel wat beters te doen. Na, voor alle zekerheid, nog een blik te hebben geworpen in Dahmers nette, maar vreemd, geurende, appartement laten de vertegenwoordigers van de wet de twee minnaars alleen. “Dat we geen klachten meer horen.” Van Konarek zullen ze sowieso nooit meer iets horen.
Nauwelijks hebben de politiemannen de deur achter zich toegetrokken of Dahmer stort zich als een razende op de jongen. Eerst wurgt hij hem. Dan verkracht hij op brutale wijze het dode lichaam. Later zal hij het lijk fotograferen en in stukken zagen. De schedel zal hij zorgvuldig schoonmaken om hem te bewaren als trofee…

HOOFD IN DE KOELKAST

22 juli 1991. Tracy Edwards is een 32-jarige zwarte homoseksueel die wel houdt van een vluchtige erotische ontmoeting. De speciale behandeling die zijn knappe nieuwe vriend voor hem in petto heeft, bevalt hem echter niets. Als zijn gastheer hem op de grond werpt, wordt de geur van verrotting en ontbinding, die Tracy al eerder had opgemerkt, plots sterker. Terwijl hij voelt hoe een handboei zich om zijn ene hand sluit, ziet hij opeens een met bloed besmeurd mes op de vloer liggen. “Waarvoor gebruikt hij dat?”, vraagt Tracy zich verbaasd af. “En wat is dat vreemde ding daar verderop?” Het duurt even voor het tot hem doordringt dat hij naar een stuk van een lijk ligt te kijken. De paniek die hem, tegelijk met het verschrikkelijke besef, als een vloedgolf overspoelt, schenkt Tracy reuzenkracht. Hij slaagt erin zijn belager van zich af te schudden en rent het appartement uit.
Omstreeks middernacht zien twee patrouillerende agenten een slanke zwarte man, een handboei bengelend om zijn ene hand, door de straat zien hollen. In de veronderstelling dat het om een ontsnapte crimineel gaat, besluiten ze hem te ondervragen. De man hangt een verward verhaal op over een “vreemde klootzak”, die in een flatgebouw in North 25th Street woont. De agenten besluiten de zaak verder te onderzoeken. De vriendelijke, blonde man die de deur van appartement 213 opent, ziet er echter allesbehalve gevaarlijk uit. Niets aan de hand, zegt hij. Tracy en hij hebben gewoon een lovers quarrel gehad. Zal hij in de slaapkamer even het sleuteltje van de handboeien halen?
Een van de politiemannen, Mueller genaamd, besluit mee te gaan om even rond te kijken. Her en der verspreid in de slaapkamer liggen foto’s. Het zijn gruwelijke beelden: naakte dode mannen, verminkte lijken, een afgehakt hoofd in een koelkast… Muellers eerste gedachte is dat de bewoner van appartement 213 behoorlijk geschift is. Dan ineens merkt hij iets op dat zijn hart een slag doet overslaan: de foto¹s zijn in deze kamer genomen! Mueller slaagt erin zich te vermannen en slaat de blonde man in de boeien. Terwijl hij de arrestant zijn rechten voorleest, begint zijn collega in de keuken te krijsen: “Er ligt godverdomme een hoofd in de koelkast!”
Wat de onderzoekers in de dagen daarop in Jeffrey Dahmers appartement ontdekken, overtreft alle verbeelding. In de diepvries vinden ze nog eens drie hoofden en een menselijk hart, netjes verpakt in plastic zakjes,. Een kookpot bevat enkele afgehakte handen. Achterin een kast vinden ze een doos met vijf schedels en meerdere penissen op formaline. Er is ook een grote, met chemicaliën gevulde, ton die de restanten van drie mannentorso’s bevat.
Het valt de rechercheurs op dat Dahmer nauwelijks eten in huis heeft. Is hij soms ook een kannibaal vragen ze zich af.? Later zal Dahmer toegeven dat hij zijn slachtoffers inderdaad placht op te eten (maar alleen als hij ze sympathiek vond). Hij probeerde ook hun bloed te drinken, maar de smaak beviel hem niet echt.

MORBIDE EXPERIMENTEN

De welbespraakte, blonde adonis zal uiteindelijk 17 moorden bekennen. De eerste pleegde hij 13 jaar geleden, het laatste dozijn in de 15 maanden voor zijn arrestatie. Op het einde maakt hij bijna één slachtoffer per week. Niemand weet hoe het zover is kunnen komen.
Jeffrey Dahmer wordt op 21 mei 1960 geboren in Milwaukee. Op zijn tiende – de familie woont intussen al vier jaar in Bath, Ohio – begint hij te experimenteren met dierenlijken. Hij onthoofdt knaagdieren, bleekt kippenbeenderen in zuur, nagelt het karkas van een hond aan een boom… Als hij 14 is droomt hij reeds van moord en necrofilie, maar het duurt nog tot zijn 18de voor hij zijn fantasieën voor het eerst in werkelijkheid omzet. In juni 1978 maakt Jeffrey kennis met Steven Hicks. Ze hebben seks en drinken een biertje. Als Hicks wil vertrekken, slaan bij Jeffrey ineens de stoppen door. Hij grijpt een halter, slaat zijn minnaar de schedel in en wurgt het laatste restje leven uit hem. Het dode lichaam snijdt hij achteraf in stukken, en begraaft het, verpakt plastic vuilniszakken, in de bossen achter het ouderlijk huis.

LOBOTOMIE

Na deze eerste wandaad doet Jeffrey een ernstige poging om een normaal leven te leiden. “Ik wou het verleden begraven. Maar deze dingen laten zich niet begraven, je sleurt ze je hele verdere leven met je mee.” De volgende 9 jaar slaagt hij erin zichzelf min of meer onder controle te houden. Hij wordt in ‘81 gearresteerd voor dronkenschap (hij heeft al sinds zijn 16de een drankprobleem), in ’86 wegens masturbatie in het openbaar, maar daar blijft het bij.
In september ‘87 maakt Jeffrey in een homobar kennis met Steven Toumi. De mannen voelen zich tot elkaar aangetrokken en zetten het stevig op een zuipen. Als Jeffrey de volgende ochtend wakker wordt, ligt Steven dood naast hem. Jeffrey herinnert zich niets meer van wat er die nacht gebeurd is, maar hij twijfelt er niet aan dat hij Steven vermoord heeft. Hij sleept het lijk naar de kelder van zijn grootmoeders huis (waar hij op dat moment woont), verkracht het, masturbeert erop, snijdt het in stukken en gooit het bij het huisvuil.
Van dan af is er geen houden meer aan. Als Dahmer enkele maanden later zijn derde slachtoffer selecteert – een veertienjarige indiaanse jongen die Jamie Doxtator heet – ligt zijn manier van werken intussen vast. Hij maakt kennis met zijn slachtoffers in een homobar of badhuis, lokt ze naar zijn appartement (met de belofte van bier, seks, of geld als ze voor hem poseren), drogeert en wurgt ze. Dan volgt de verkrachting, de masturbatie, het in stukken snijden en verwijderen van het lichaam. Het hele proces wordt door Dahmer uitgebreid gefotografeerd “om er later nog eens te kunnen van genieten.” De schedels en de genitaliën houdt hij bij als trofee. Dahmer zal later verklaren dat hij graag masturbeerde met de grijnzende doodshoofden van zijn slachtoffers om zich heen.
Het gruwelijke ritueel zet zich de komende jaren met steeds grotere frequentie voort. Dahmer experimenteert met chemicaliën en zuren, die het vlees van zijn slachtoffers omtoveren tot een soort gelei die hij kan doorspoelen in het toilet. Hij eet de lijken ook gedeeltelijk op en experimenteert met allerlei dressings om het vlees smakelijker te maken. Het eten van menselijk vlees bezorgt hem onveranderlijk een erectie.
Dahmer wil niet al zijn slachtoffers onmiddellijk doden. Sommigen probeert hij te reduceren tot seksslaven, door een primitieve lobotomie op hen uit te voeren. Nadat hij ze gedrogeerd heeft, boort hij een gat in hun schedel en giet daarin een chemisch zuur. De meeste slachtoffers geven (gelukkig maar) direct de geest, maar een van hen zal achteraf nog enkele dagen in leven blijven en ondraaglijke pijnen lijden.

HET EINDE

Konarek Sinthasomphone was Jeffrey Dahmers 13de slachtoffer. In de 26 dagen tussen zijn dood en Tracy Edwards wonderbaarlijke ontsnapping, zal Jeffrey nog vier keer toeslaan. Een gemiddelde van één moord per week…
Voor de rechter hem tot een gevangenisstraf van 957 jaar veroordeelt (15 keer levenslang), zegt Dahmer in zijn slotbetoog: “Ik kan godzijdank geen kwaad meer aanrichten. Ik vraag geen enkel medeleven;” Op 28 november 1998 maakt een gedetineerde in de gevangenis van Portage, Wisconsin voorgoed een einde aan de gruwel. Christopher Scarver, een schizofrene zwarte moordenaar die denkt dat hij de zoon van God is, slaat Jeffrey Dahmers hoofd tot pulp met behulp van een bezemsteel. De dood treedt in om precies 09.11 uur.

Geert Huysman
(Uit de reeks “Monsters in mensengedaante”, enkele jaren geleden gepubliceerd in Zondagsblad, later overgenomen door Aktueel)

Ik had er tot op vandaag hoegenaamd geen idee van, maar blijkbaar heb ik een speciale vermelding gekregen in de Canvas-fotowedstrijd ‘De film van mijn leven‘. Boven een van de beelden die ik hiervoor had ingediend.

Drie jaar na de tragische dood van zijn geliefde zoon (uit Story, 5 mei 2004)
Veel mensen zeggen me dat Donald me ziet, maar ik voel niets!

De dood van Donald. We hadden ons voorgenomen om het daar voor één keer niet over te hebben, maar het gesprek is nauwelijks aan de gang of Leo Madder laat de naam van zijn zoon vallen. Bijna drie jaar na het tragische verkeersongeluk, waarbij de getalenteerde jonge acteur om het leven kwam, gaapt de wonde nog altijd even wijd. De tijd is echter meedogenloos. De zon komt elke dag weer op en er moet geleefd en gewerkt worden. “Acteren houdt me overeind”, zegt Leo Madder. “Vergeten kan ik niet, maar mijn werk helpt me even te ontsnappen aan die onophoudelijke maalstroom van gedachten in mijn hoofd.”

Hij verliest zichzelf meteen in de wijnkaart van het Antwerpse restaurant waar we hebben afgesproken. Zijn uiteindelijke keuze lijkt hem te bevallen. “Uitstekend”, gromt hij tevreden, nadat hij het hele ritueel van kijken, snuiven en proeven doorlopen heeft.
Hier is duidelijk een kenner aan het werk.
Leo Madder: (glimlachend) “Dat zou ik niet durven beweren, maar toegegeven: wijn is al jaren een passie van me. Met een paar vrienden organiseerden we destijds wekelijkse proefavonden. Ik had daarbij het geluk dat sommige van die vrienden over gigantische wijnkelders beschikten. Zo leerde ik ook de grote wijnen appreciëren, die ik als acteur niet zelf kon betalen.
In de vakantieperiodes ging ik daarenboven vaak op reis naar de Franse wijngebieden. Ik heb er niet alleen wijnen geproefd, maar ik werkte ook mee op het veld en maakte kennis met het hele productieproces. En terwijl ik al die kennis assimileerde, legde ik zelf een bescheiden wijnkeldertje aan.”
Moet je dat leren, genieten van wijn?

“Eigenlijk wel, ja. Maar het mag natuurlijk geen opgave worden, anders lukt het niet. Voor mij echter is bezig zijn met wijn een groot plezier. Mijn passie stelt me ook in staat om in het buitenland op een andere manier met mensen in contact te komen. Je begint te praten over wijn, maar je weet niet waar je eindigt.”
Wie een goed glas wijn weet te appreciëren, is over het algemeen ook echte levensgenieter.
“Vroeger was ik dat zeker, maar sinds de dood van Donald ligt dat iets moeilijker. (tilt zijn glas op) Wat niet wegneemt dat ik dit aperitief nog steeds bijzonder lekker vind. Aan mijn zintuigen mankeert immers niets, maar het genieten op zich wordt wel beetje overschaduwd.”
Je bent een deel van je levensvreugde kwijt?

“Ja, maar ik blijf ademen, ik word nog steeds iedere morgen wakker en ik eet en drink nog altijd even graag. Ik heb alleen zoveel verdomde spijt dat Donald er niet meer bij kan zijn, dat ik hem morgen niet kan opbellen om hem te vertellen hoe lekker ik hier vanavond wel gegeten heb. Dat is met alles zo. Telkens is er weer die behoefte om mijn ervaringen met hem te delen en te luisteren naar zijn belevenissen. Donald en ik hadden een heel intense band, een band die op een absurde, stompzinnige manier verbroken werd.”
Ik hoor het de mensen wel eens zeggen: ‘Een kind verliezen is het ergste dat je kan overkomen’. Hoe goed ze het ook bedoelen, de meesten snappen waarschijnlijk niet hoeveel pijn en verdriet achter zo’n boutade schuilgaat.

“Ik geloof niet dat je over dat soort dingen moet praten in de vergrotende of overtreffende trap. Woorden als erger of ergst wil ik zelfs niet in de mond nemen. Stel dat ik een gebroken been heb en jij verbrandde je vingers. Gaan we dan onze pijn vergelijken? Dat gebroken been is objectief gezien de zwaardere kwetsuur, maar misschien ervaar jij jouw gebroken vinger wel als het allerergste dat er is. 
Kijk, het is erg, voila! Wat mij overkwam is gruwelijk en ik wens het niemand toe.”
Een afschuwelijk beroep

Acteren blijft, ondanks alle ellende, een van de drijvende krachten in je leven.
“
Absoluut. Het soort werk dat ik doe, is voor mij echt een geschenk. Ik heb daar altijd al een enorm genoegen aan beleefd. Na de dood van Donald kwam daar nog een andere dimensie bij: acteren houdt me recht. Vergeten kan ik niet – die mallemolen hierboven blijft voortdurend draaien – maar dankzij mijn werk kan ik er even uitstappen en ontsnappen. En het genoegen blijft. Samen met andere mensen iets maken, is voor mij het mooiste wat er is.”
Een journalist tekende ooit volgende uitspraak uit jouw mond op: ‘Spelen is het heerlijkste wat er is, maar acteren is een afschuwelijk beroep’.

“Klopt. Spelen kan je alleen of in beperkte kring doen, maar acteren doe je in de buitenwereld, binnen een bepaald maatschappelijk verband. De vraag is: wat is dat verband dan? Bij de oude Grieken was zowel het spelen als het acteren fantastisch. Het theater had immers een duidelijk functie in hun leefwereld: het was de plaats waar problemen onder de aandacht werden gebracht. Vandaag is dat anders. Wat je met theater doet, en waarom en met wie, is ondergeschikt aan het hoe. Sommige producties worden tegenwoordig nog voor de eerste repetitie de grond in geboord, en dat alleen maar omdat de makers niet tot het juiste clubje behoren. Dat geldt trouwens ook voor televisie. De hypes die men creëert, zijn belangrijker geworden dan het product. In die zin is acteren inderdaad een hel. Er zijn te veel factoren waar je geen vat op hebt. Acteren blijft in dit land bovendien een totaal ondergewaardeerd beroep. Je moet eigenlijk goed gek zijn om het hier nog te willen uitoefenen.”
Wat heeft jou ertoe aangezet om in dit vak te stappen?

“Ik was een kind van mijn tijd. Begin jaren ’60, toen ik 14 of 15 was en moest uitmaken wat ik met mijn leven wou aanvangen, besloot ik dat ik de wereld zou verbeteren. Het theater was voor mij het meest adequate medium om dat te doen.”
Je wou met andere woorden een boodschap brengen.
“Inderdaad, een boodschap van liefde.De liefde in al haar facetten was zo’n sterke kracht, dacht ik, dat we een betere wereld zouden krijgen als ze door iedereen ten volle werd beleefd. Een wereld zonder haat, afgunst, hysterie en religieuze waanzin.”
En? Heb je je droom kunnen realiseren?

(lacht) “Nee. Ik heb niet alleen het medium, maar ook mijn bijdrage daaraan – en ja, ook de mens – verkeerd ingeschat. Eigenlijk had ik me over de hele lijn vergist. Ik ben nu 57 en de wereld is nog geen kloten verbeterd. (lacht) En ik die in mijn hoogmoed dacht dat ik de mensen kon veranderen.”
Desondanks geniet je nog steeds van het acteren.

“Ja, want ik ben en blijf een speler. In wat ik daarnet zei, zou je misschien een zekere bitterheid kunnen vermoeden, maar ik relativeer alleen mijn vroegere hoogmoed. Kijk, ik ben nu zo’n vier jaar met Spoed bezig en ik besef heel goed dat wat ik in die reeks doe slechts entertainment is. Maar weet je wat? Misschien is ook dat wel een vorm van liefde. Ik leerde me tevreden te stellen met de wetenschap dat ik elke week zoveel honderdduizenden kijkers de gelegenheid bied om zich via dat programma even te ontspannen. Dat ik hen dat kan geven, is een daad van liefde. En af en toe is het allemaal nog zinvol ook. Vorige week nog ontmoette ik een jongetje dat zijn zusje had gered van een Co-vergiftiging. Dat was helemaal geen heldendaad van mij, hoor, zei hij. Ik wist wat te doen, omdat ik naar Spoed kijk. (glimlach) Ja, dan hebben we met zijn allen potverdomme ook nog een leven gered. Alleen al daarom waren de voorbije vier jaar de moeite waard. 
We moeten daar geen onzin over verkopen: natuurlijk is Spoed een commercieel product, maar als ik ’s avonds bij mezelf kan zeggen: Die twee minuten, in die ene scène die we vandaag draaiden, dat hebben we toch goed gedaan. Tja, dat is dan goed thuiskomen.”
Word je het op de duur toch niet een beetje beu om steeds weer in de huid van dr. Luc Gijsbrecht te kruipen?

“Na 32 jaar in het theater, met tussendoor uitstapjes naar film en tv, is dit eigenlijk de allereerste keer dat ik me gedurende langere tijd met hetzelfde personage kan bezighouden. En dat wou ik ook wel eens ervaren. Ik beleef nog steeds heel veel plezier aan Gijsbrecht, gewoon omdat ik me nog iedere dag over hem verbaas. Ik ken hem nog altijd niet door en door.”
Wat ben ik meer dan een ander?

Nogal wat acteurs klagen over hun onzekere bestaan.

“Op dat vlak ben ik erg geprivilegieerd geweest. Ik was meer dan drie decennia lang verbonden aan een groot gezelschap, de Antwerpse KNS, waarbinnen ik me heb kunnen profileren als acteur en regisseur. Pas toen de KNS werd opgedoekt, om plaats te maken voor Het Toneelhuis, kwam ik in een situatie terecht waarin tal van mijn collega’s al jaren zaten. Ineens moest ik van dag tot dag gaan leven en hopen dat iemand mijn neus of ogen leuk vond. Want dat leer je dan al snel: tal van andere factoren – de milieus waarin je vertoeft, je uiterlijk… – wegen vaak zwaarder door dan de kwaliteit die je als acteur kunt brengen. Komt daar nog bij dat Vlaanderen tegenwoordig 2000 professionele acteurs telt, terwijl er hooguit werk is voor een paar honderd.”
Gaat talent op de duur toch niet bovendrijven?

“Een mooie gedachte, waaraan je je dan maar moet vastklampen. Want als je daarin niet meer gelooft, hou je er gewoon mee op. Het tegendeel wordt nochtans vaak bewezen. Ik herinner me nog dat Donald, die een fantastisch acteur was, van de VRT de kans kreeg om Zomerliefde te presenteren. Dat was niet meer dan een zomers flutprogramma met wat korte gesprekjes, maar Donald deed dat schitterend. Die jongen straalde zo’n warmte en generositeit uit, perfect gewoon. Weet je wat hij daarna te horen kreeg? Sorry, we gaan je toch geen presentatieopdrachten meer geven, want jij bent niet in staat om diepte-interviews af te nemen. Diepte-interviews in Zomerliefde? Komaan, zeg! (zachtjes) En later, toen Donald er niet meer was, haalden ze de loftrompet boven. Ach, wat een ongelooflijk talent is er aan die jongen verloren gegaan. We hadden nog zoveel projecten voor hem in petto…” (verontwaardigde stilte)
In 1996 kon je samen met Donald een tijdlang in Thuis acteren. Voordien had je het medium televisie jarenlang links laten liggen.
“Toen ik in de tweede helft van de jaren ’70 bij de KNS de kans kreeg om te gaan regisseren, nam ik bewust de beslissing om geen tv meer te doen. Ik wou eerst het regisseursvak, dat nieuw voor me was, in de vingers krijgen. Jaren later groeide echter toch weer het verlangen om het kleine scherm, dat ik zo lang verwaarloosd had, opnieuw op te zoeken. En dan deed zich ineens die fenomenale kans voor: ik kon samen met Donald in Thuis stappen. Wat een belevenis! Ik had voordien al met mijn zoon op de planken gestaan, en toen was ik blij dat ik hem kon laten profiteren van mijn ervaring. Nu deed zich het omgekeerde voor en kreeg ik ineens zoveel van hem terug. Donald was erg begaafd op televisiegebied.”
Donald leerde je ook omgaan met de soms beate bewondering van het publiek voor mensen die op televisie komen.

“Ik herinner me nog de tijd dat Donald meespeelde in Familie. Dat was in de beginjaren van de Vlaamse soap, van Thuis was toen nog geen sprake. Alleen al samen met mijn zoon over straat lopen, vond ik toen een verschrikking. Geen seconde werd hij met rust gelaten. Maar Donald zei: Ach papa, dat hoort er bij. Je wuift gewoon even, je glimlacht. En het is voorbij. Ook op dat vlak had hij zo’n onwaarschijnlijke naturel. Daar heb ik heel wat van geleerd. 
Ik blijf het er echter moeilijk mee hebben. Toen ik nog theater speelde, vond ik het ook al een probleem om na de voorstelling het publiek te komen groeten. Oké, het hoort erbij, maar aan de andere kant: als ik een prachtige tafel koop, dan staat die meubelmaker daar toch ook niet naast om een buiging te maken? Er zijn wijken in Antwerpen waar ik, sinds ik voor tv werk, niet kan komen zonder dat 80% van de mensen naar me wijst of goeiedag roept. Maar waarom, vraag ik me af? Wat ben ik méér dan die mensen? Zij doen toch ook hun werk? Soms zou ik graag iets terugroepen, maar dat kan niet, want ik weet niet wat die mensen doen. 
Je zou eens moeten weten hoe vaak er naar me geglimlacht wordt op straat. Niet te beschrijven! Dan denk ik: maar glimlach nu toch ‘ns naar iedereen! We zouden er een veel mooie wereld aan overhouden. Die glimlach doet me dus in feite een beetje pijn. Als ik morgen niet langer bekend ben, dàn zou ik graag hebben dat men naar me glimlacht, gewoon omdat ik mens ben.”
Ik zie niets, ik hoor niets…

Nemen de opnames van ‘Spoed’ al je tijd in beslag?

“Tot hiertoe wel, ja. De opnameperiodes sloten de voorbije jaren altijd mooi bij elkaar aan. Begin dit jaar hebben we voor het eerst 2.5 maand stil gelegen. De huidige opnames lopen nog tot 10 juli. Als er dan nog een bijbestelling voor een volgende reeks komt – wat waarschijnlijk is, maar nooit zeker – beginnen we zeker niet voor november of december opnieuw te draaien. Voor het eerst in mijn leven kijk ik dus aan tegen een half jaar waarin ik niet kan werken. Dat is een probleem. Niet alleen financieel – wie in ons land een hoofdrol in een serie speelt, verdient immers geen fortuinen – maar ook omdat het idee niets te kunnen doen me erg afschrikt. Sinds Donald er niet meer is, heb ik echt zoiets van: Laat me alstublieft bezig blijven, zodat het hier van boven niet weer begint te malen.”
Moet een acteur van mensen houden?

“Ik kan natuurlijk alleen maar voor mezelf spreken, maar ik heb ze in ieder geval nodig. Ik hou immers van communiceren en dingen uitwisselen. Daardoor groei je als mens. Daarom ligt het verlies van Donald ook zo moeilijk. Veel mensen zeggen me dat hij me ziet en volgt, dat er nog een ander leven na dit leven is… Maar ik zie niets, ik hoor niets, ik voel niets! Dat is de beperking waarmee ik moet leven.”
Je vindt geen troost in de idee dat dit leven niet het einde is?
“Als dat al zo zou zijn, wat ben ik daar dan hier en nu mee? Wat moet ik bijvoorbeeld met het idee van reïncarnatie? Moet ik geloven dat Donald herboren is of dat zal worden? Maar dan moet iemand toch al zijn herinneringen uitwissen? Want als mijn zoon morgen in Zuid-Afrika herboren wordt en hij herinnert zich nog mijn bestaan, en dat van zijn zus en zijn kinderen, dan komt hij toch onmiddellijk hier naartoe gerend? (hoofdschuddend) Ik krijg daar kop nog staart aan. Mensen die daar troost in vinden, prijs ik gelukkig, maar ik kan het gewoon niet. Het enige waar ik bij kan, is de waanzin van Donalds dood. (maakt een hakbeweging met de hand). Tjak, gedaan!”
Is elke vorm van spiritualiteit je vreemd?

(nadenkend) “Ik beschik misschien wel over een bepaalde vorm van kosmisch denken, in die zin dat ik geloof in een energie die op een veel hoger plan dan het aardse functioneert. Stel me daar verder echter geen vragen over. Het is meer een gevoel dat er op het niveau van energie krachten en wetten bestaan, waarin wij mensen moins que des poussières zijn, niet meer dan sterrenstof. Ach, misschien probeer ik me daarmee wel te troosten. Wat voor zin heeft dit alles anders? Wat voor zin heeft het dat Donalds kinderen, zijn moeder en ik zoveel pijn hebben?”
Ben je een man die risico’s neemt in het leven?

“Alleen op het vlak van mijn werk. Voor de rest ben ik een heel klein jongetje, dat hunkert naar genegenheid en bang is voor pijn. Of nee, misschien moet ik zeggen dat ik dat was. Ik denk dat er iets veranderd is na Donalds dood. Nu heb ik meer iets van: Who the fuck cares? Als het morgen gedaan is, dan is dat maar zo.”
Zijn er dingen in je leven waar je echt op trots bent?

(pijnlijke grimas) “Trots, wat een gruwelijk woord. Maar goed, er is wel iets: ik ben fier op het feit dat een aantal mensen met plezier met mij hebben gewerkt en dat morgen ook opnieuw zouden doen. En ik ben trots op Donald en op mijn dochter Nastja, een fantastisch vrouwtje en een wonderlijke juwelenontwerpster, die me binnenkort trouwens een derde kleinkind schenkt. Uiteraard ben ik ook heel blij met mijn Zoë en Zeno, de tweeling van Donald. Die twee, dat zijn mijn vriendjes. Een prachtig geschenk dat mijn zoon me heeft nagelaten…”

Tekst: Geert Huysman

Foto: Geert Huysman

De lijn Antwerpen-Gent. Warme lijven, dicht opeengepakt. Voortdenderend bij gratie van de nationale maatschappij. Zurig zweet, de stank van apathie. Nietszeggende gesprekken die ternauwernood het verlangen naar thuis camoufleren. De trein is altijd een beetje lijden.
Links. Een lange Hollander biedt een dame op leeftijd zijn zitplaats aan. Elegant mantelpakje, grijzig kapsel in de vorm van een motorhelm. “Wat galant. U bent nog een echte heer”, zegt ze, tevreden een grote handtas op haar schoot nestelend.
“Ik doe dit alleen voor knappe dames als u”, glimlacht hij.
“En ik ben nog wel overgrootmoeder”, kirt ze.
“Dan bent u beslist ouder dan vijftig. Dat verrast me.”
Ze bloost: “Er staat al heel lang een zeven voor. Vergis u niet.”
Rechts. Twee jonge meisjes. “Moet je horen wat hier staat”, zegt de een, zwaaiend met haar tijdschrift. “Mannen zijn van oudsher jagers, ook en vooral in de liefde.”
Haar vriendin werpt haar een blik vol walging toe. “Moet ik jongens op mij laten jagen? Ik mag er niet aan denken. Ik jaag liever zelf. Eerlijk gezegd, ik doe niets anders.”
Beeld dat zich opdringt aan het geestesoog: meisje wurmt zich bronstig snuivend door een dansende mensenmassa. Haar ogen flitsen in het rond, een geile Diana op zoek naar gewillig mannenvlees.
“Misschien, komt het er gewoon op aan jongens te laten denken dat ze op je jagen”, zegt de eerste nadenkend.
“Maar natuurlijk”, knikt de geile Diana opgelucht. “Dat is het.”
“Het ene spoorwegstation is hier al troostelozer dan het andere”, zegt de metgezel van de lange Hollander. “Gruwelijk gewoon.”
“Grijs en grauw”, beaamt de lange ernstig. “Dat is België.”
De dame met het motorhelmkapsel knijpt haar lippen samen tot een stijve grimas. Ze heeft haar handtas nog geen moment los gelaten.

G.H.

Wat me mateloos ergert: zogenaamd ernstige journalisten, die in kwaliteitskranten kritiekloze stukken schrijven over de zoveelste New Age-hype. Zo slaagt De Morgen er vandaag in een rist kolommen te vullen over de film The Secret, zonder ook maar blijk te geven van een schijn van scepsis.
Wanneer gaan journalisten eens leren om dergelijke onnozele – maar potentieel gevaarlijke – truut met de nodige omzichtigheid aan te pakken?
De boodschap van The Secret, natuurlijk gebaseerd op een ‘eeuwenoude leer’, is simpel: alles wat je denkt en voelt, wordt door het Universum omgezet in werkelijkheid. Je overweegt om miljonair te worden en hop het geld stroomt binnen. Je bent een pessimistische zielenpiet en je hebt de ene pech na de andere. De kracht van het positief denken, dus.
Klinkt ogenschijnlijk onschuldig, maar ik heb intussen de eerste 20 minuten van de documentaire gezien (gratis te raadplegen op thesecretseminars.be – voor al de rest moet je uiteraard dokken). Er wordt flink wat aan namedropping gedaan: Einstein en Napoleon zouden de leer van The Secret hebben aangehangen. Er wordt wat gegoocheld met termen als ‘wetenschappelijk bewezen’ en ‘kwantumfysica’; en ergens in de 19de minuut zegt iemand dat hij door positief denken kankers als sneeuw voor de zon heeft zien verdwijnen.
Slechts een kwestie van tijd dus vooraleer een of andere spirituele ziel met een knoert van een tumor tot de conclusie komt dat hij of zij geen radio- of chemotherapie nodig heeft.
En zichzelf op positieve wijze regelrecht het graf in denkt.

G.H.

50 worden, was een moeilijk moment voor mij (uit Story, 2005)

Foto: Geert Huysman

Ze is net 50 geworden en vond in die verjaardag inspiratie voor een nieuwe ophefmakende solovoorstelling. In ‘F*** You – De menopauzemonoloog,’ toont An Nelissen zich opnieuw van haar meest strijdbare kant. Nu eens wild om zich heen schoppend, dan weer diep ontroerend, deelt ze haar grieven en emoties met haar publiek. Een hoogstpersoonlijke biecht, die niemand onbewogen laat. Interview met een tedere feministe …

Haar een meisje van 50 noemen, zou ze waarschijnlijk zelf een belediging vinden. Er is ook maar weinig meisjesachtigs aan An Nelissen. Voor ons zit een zelfverzekerde, rijpe vrouw, die de boude uitspraken niet schuwt. “Mentaal zweef ik ergens tussen de 35 en de 40”, zegt ze. “Natuurlijk voel ik me volwassen. Eenmaal je een zekere leeftijd hebt bereikt, moet je weten wat je wilt, vind ik. Ik krijg wat van de Ally McBeals van deze wereld: vrouwen van boven de dertig, die toch zo bang zijn om voor een man te kiezen. Word toch volwassen, denk ik dan!”
De nieuwe voorstelling en het bijhorende boek zijn een logische tweede stap, meent An. “Het idee is gegroeid ten tijde van De Vaginamonologen. Men stelde me toen vaak de vraag waarom ik in de voorstelling niets vertelde over de menopauze. Ik stelde vast dat veel vrouwen het daar nog steeds heel moeilijk mee hebben en ging daarmee aan de slag. De nieuwe monoloog gaat echter over veel meer dan alleen maar de menopauze. Ik vertel ook over mijn jeugd, over ouder worden en over hoe ik, een meisje uit de flower power, aankijk tegen de wereld van vandaag.”
Een vrouw van 50, die ‘fuck you’ tegen de wereld zegt: je verwacht het niet meteen van iemand op die ‘bezadigde’ leeftijd.
An Nelissen: “Ten eerste voel ik me allesbehalve bezadigd, ten tweede zeg ik dat ook niet tegen de hele wereld. Ik vond het gewoon hoog tijd, dat iemand weer eens tegen de schenen van het systeem ging schoppen. Neem nu die recente heisa rond De Da Vinci Code. Dat zijn bijna middeleeuwse toestanden! Als we niet uitkijken, worden alle moderne verworvenheden, zeker die van de vrouw, straks weer tenietgedaan. Het recht op abortus wordt opnieuw in vraag gesteld, het geweld op vrouwen neemt toe en er is nog altijd geen gelijk loon voor gelijk werk… Dat zijn dingen waar je moét blijven bij stilstaan. Neen, ik vind niet dat ik mijn mond moet houden, omdat ik een bezadigde leeftijd heb bereikt. In plaats van fucking te zitten borduren, wil ik iets van me laten horen. Veel mensen kunnen daar niet mee overweg, maar…” (steekt middenvinger omhoog)
Wie het boek leest, krijgt de indruk dat je diep teleurgesteld bent in de manier waarop de wereld is geëvolueerd.
“Toch niet. Zelfs toen ik 18 was, besefte ik al dat het kapitalisme zou overwinnen, maar er werd in die tijd tenminste nog weerwerk geboden. De rebellen van toen zijn intussen gerecupereerd door het systeem. De macht en het kapitaal trekken altijd aan het langste eind. Er moet tenslotte geld worden verdiend, ten koste van alles en iedereen. Ze hebben ook de legers om alle verzet in de kiem te smoren. En als zij het niet doen, doet het Vaticaan het wel. Is dat een sombere vaststelling? Nee, net niet! Het komt erop aan om te blijven schoppen tegen die schenen. Op de duur moeten ze dan wel naar ons luisteren.
Weet je, mijn hippieziel is nog lang niet dood. Ik wil de mensen nog altijd overtuigen dat een betere wereld mogelijk is en dat in letterlijk iedereen enige goedheid schuilt.”

Geen tijd voor liefde
Een van je meest aangrijpende uitspraken in het boek is dat je geen ongelukkige, maar wel een liefdeloze jeugd had.
“Er was in ons gezin inderdaad geen tijd of ruimte voor liefde. Er waren te veel problemen, te veel kinderen en mijn vader maakte te graag ruzie. Gelukkig had ik mijn broers en zussen. We waren met z’n zevenen en hebben elkaar altijd heel veel liefde gegeven. Van mijn ouders kreeg ik nooit te horen dat ze van me hielden. Toch voel ik niet de behoefte om hen dat te verwijten. Ik begrijp immers ook hun eigen verhaal. Van iemand die alleen maar op zijn knieën kan kruipen, kan je onmogelijk verlangen dat hij speciaal voor jou gaat rechtstaan. Mijn moeder was degene die een heel ongelukkig leven heeft gehad, niet ik. Verbitterd ben ik dus niet. Er zijn trouwens mensen genoeg, die het veel moeilijker hebben dan ik het ooit gehad heb.”
Toen je zelf moeder werd, wou je het waarschijnlijk totaal anders aanpakken?
“Ik heb ook fouten gemaakt, net zoals alle ouders, maar ik heb er steeds voor gezorgd dat mijn zoon Matthias wéét hoeveel ik van hem hou. Dat geldt ook voor mijn twee gekregen zonen, de kinderen van mijn man Peter. Ik pak ze vast, knuffel ze en vertel hen zo vaak mogelijk dat ik hen graag zie.”
Net zoals iedere vrouw kijk je waarschijnlijk met gemengde gevoelens uit naar de menopauze?
“Uiteraard, maar als je weet wat je te wachten staat, ben je er al een stuk beter tegen gewapend. De menopauze neemt zo’n twee à drie jaar in beslag en valt samen met een versneld verouderingsproces. Daar moet je als vrouw mee leren leven.
Het moeilijkste is natuurlijk het wegvallen van de menstruatie. Velen zien dat als het begin van het einde, maar dat is het natuurlijk niet. De menopauze is gewoon het begin van een nieuwe levensfase.
Om eerlijk te zijn, vijftig worden was ook voor mij een heel moeilijk moment. Eenmaal die kaap genomen, ligt daar echter de volle zee. Het waait anders in die streken, maar het is er goed vertoeven.”
In het boek vertel je ook over je eerste menstruatie. Je vader wilde je nadien niet meer aanraken.
(knikt) “Toen hij ontdekte dat ik voor het eerst menstrueerde, zei hij me: Als je dàt hebt, hoef ik geen nachtzoen van je. Mijn vader was echt vies van vrouwen die ongesteld waren. In zijn ogen waren we onrein. Dat heeft me diep gekwetst.”
Hoe moeilijk was het om al die persoonlijke dingen zwart op wit op papier te zetten?
“Dat viel nogal mee. Ik heb dit boek verteld aan mijn geliefde Peter, die het vervolgens heeft neergeschreven. Hij kende de meeste van die verhalen gelukkig al. Ik had dit niet kunnen doen met iemand met wie ik niet zo’n diepe relatie had.
Een vorm van therapie was dit boek alleszins niet. Ik ben iemand die blijft leven met haar verleden. Ik kan mijn geheugen niet wissen. Door mijn verhaal te vertellen, ben ik dus niet genezen van enkele oude wonden. Dat was ook niet de bedoeling.”
Je bent ook niet erg dol op therapie.
“Ik heb het nochtans geprobeerd. Eén keer bij een psycholoog, de tweede keer bij een psychiater. Bij die laatste heb ik het toch bijna twee jaar uitgehouden. Mijn huisarts had me de raad gegeven om eens met iemand te gaan praten. Ik zat toen midden in een echtscheiding en voelde me heel slecht in mijn vel. Ik bezocht die man twee keer per week, maar het ging me allemaal te traag. Ik wou direct inzicht krijgen, maar dat kan natuurlijk niet in therapie. Het is de bedoeling dat je alles zelf ontdekt. Zover reikte mijn geduld echter niet. Nee, geef mij dan maar een goed gesprek met iemand die me kent. Dat helpt onmiddellijk.”

Cécile Muller
In zowat elk interview met jou valt het woord ‘feminisme’. Word je dat niet stilaan beu?
“Neen, ik stoor me alleen aan de manier waarop ik daar meestal word over aangesproken. Men probeert me altijd in het hoekje van die vervelende, harde feministes te drukken, wat dat ook mogen zijn. Het is echter duidelijk dat het feminisme nog altijd nodig is. Wij vrouwen moéten op onze strepen blijven staan, want in de toekomst zal het alleen maar erger worden.”
Volgens jou heeft ‘Miss België’-organisatrice Cécile Muller meer gedaan voor de positie van de vrouw in ons land dan alle wetten voor positieve discriminatie samen.
“Kijk, ik ben van mening dat vrouwen hun schoonheid moeten gebruiken. Ik ken mannen die in puin vallen als ze een mooie décolleté zien. Waarom zou je dat dan niet uitbuiten? Snoer je niet in, maar laat je zien, zeg ik! Als verdrukte meerderheid moeten we alle wapens gebruiken, die ons ter beschikking staan. Dus go girls! Sla de mannen desnoods met je tieten om de oren.
Wat Cécile Muller doet – vrouwen via hun schoonheid een kans geven in een mannenwereld – vind ik prima. Ik heb helemaal niets tegen schoonheidswedstrijden. Intussen hebben we toch maar mooi een paar missen rondlopen, die ook op intellectueel gebied wat te bieden hebben. Zonder Miss België hadden die vrouwen het waarschijnlijk nooit zover gebracht
Grijp elke gelegenheid die je geboden wordt: dat is mijn boodschap. Het is je eigen verantwoordelijkheid als je daarvoor ook met iemand in bed wilt duiken, maar dat is nooit een goede oplossing gebleken. Ik ken mensen genoeg, die via het bed iets bereikt hebben. Echt content voelen die zich niet.”
Als vrouw en 50plusser behoor je eigenlijk twee keer tot een verdrukte meerderheid.
“Klopt, 50plussers worden steeds meer gezien als een blok aan het been van de jeugd. Dat is een foute tendens, want binnenkort zal men die zogenaamde vergrijsde mens weer nodig hebben. In alle andere culturen wordt de ervaring en het geduld van oudere mensen gekoesterd, maar bij ons worden ze aan de kant geschoven. Op je 45ste kan je al worden afgedankt, omdat je te duur geworden bent. Diezelfde baan gaat dan naar iemand van 25, die vervolgens op zijn 33ste de hand aan zichzelf slaat. En de kranten maar schrijven dat de zelfmoordcijfers stijgen.”

Oud kan mooi zijn
We leven ook in een cultuur waarin ouderdom fysiek moet worden tegengegaan. We mogen er niet meer onze leeftijd uitzien.
“Niemand ziet er graag oud uit, maar door die cultus van de strakke gezichten en dito kontjes wordt ouderdom ook nog eens gestigmatiseerd. En dat maakt het alleen maar erger. De plastische chirurgie wordt ons de laatste 10 jaar letterlijk in de strot geduwd. Er wordt veel geld verdiend door mensen bang te maken voor hun rimpels.”
Hoe zit het met jou? Heb jij schrik van je rimpels?
“Goh, ik ga proberen ze waardig te dragen. We moeten opnieuw leren dat oud echt mooi kan zijn. Dove maakt in de Verenigde Staten tegenwoordig reclame met beelden van een 96-jarige ex-schoonheidskoningin. Die vrouw ziet er gewoon fantastisch uit, mét rimpels!
Weet je, boutades als oude wijven stinken, kwetsen vrouwen veel meer dan men soms vermoedt. Ze leiden er vaak toe dat vrouwen zich in zichzelf terugtrekken, omdat ze het idee hebben dat het allemaal voorbij is voor hen. Zelf ben ik gelukkig nog opgevoed met het idee dat je oude mensen moet respecteren. Zo’n 20 jaar geleden is dat echter veranderd. Nu ik erover nadenk, dat ging gelijk met de opkomst van de disco.”
Het is de schuld van John Travolta!
(lacht) “Die man is intussen 53 en nog steeds een sekssymbool. Vrouwen van boven de 50 wordt die status echter niet gegund. Ze worden uitgerangeerd voor ze interessant worden. In mijn sector is dat heel duidelijk. Tal van vrouwelijke actrices tussen 40 en 55 komen niet meer aan de bak. Pas als ze oud genoeg zijn om de bomma te spelen, komt hun carrière weer op gang. Tja, dan zie je veel bitterheid opduiken. Hopelijk overvalt mij dat nooit. Dan nog liever af en toe eens goed uithuilen.”
Ben je een gelukkige vijftiger, An?
(denkt na) “Als ik mocht kiezen, zou ik toch liever weer 40 zijn. Dat vond ik echt een topleeftijd.”

Tekst: Geert Huysman

Het Satanische echtpaar

Foto: Geert Huysman

Mama glimlacht. “Wat ben jij een gelukkig meisje”, zegt ze. “Slechts weinig ouders willen dit voor hun kinderen doen. Maar omdat papa en mama zoveel van je houden, gaan we je leren hoe je later je man moet bevredigen.” Anna Marie is pas acht. Ze heeft er geen idee van wat haar stiefmoeder bedoelt. Waarom heeft papa haar handen op haar rug gebonden, vraagt ze zich af. En waarom die prop in haar mond? Mama geeft haar een bemoedigend tikje op de wang. “Je bent een flinke meid.” Even later dringt papa bij haar binnen. De pijn is onbeschrijflijk. Het is alsof haar kleine lijfje gespietst wordt op een roodgloeiende ijzeren staaf. Anna Marie voelt zich allesbehalve gelukkig…

Ruim 3 decennia later is Anna Marie misschien bereid toe te geven dat ze inderdaad een bofkont is. De dikke laag littekenweefsel op haar ziel zal wel nooit meer wegslijten, maar ze kan het tenminste nog navertellen. En dat kan niet gezegd worden van Heather en de anderen. Die eindigden ergens onder de vloer en in de tuin van het ouderlijke huis in de Cromwellstraat 25 te Gloucester. Vader heeft hen onthoofd en hun armen en benen afgehakt. Dat werkte een stuk makkelijker, vond hij. De knieschijven en vingerkootjes bewaarde hij. Souveniertje.

TIJDENS DE LUNCHPAUZE

Agent Hazel Savage herinnert het zich alsof het gisteren was. Ergens in de loop van 1967 had ze een gesprek met een jonge vrouw die Rena Costello heette. Rena had zich tegenover Hazel beklaagd over haar echtgenoot Fred West. “Hij is een perverse, seksueel geobsedeerde bastard”, zei Rena. “Een man als Fred is totaal ongeschikt om kinderen op te voeden.”
Precies 25 jaar later, op 6 augustus 1992, staat Hazel Savage bij diezelfde Fred West op de stoep. Een jong meisje heeft haar vriendin verteld dat ze door de aapachtige Fred werd verkracht. Tijdens de huiszoeking van het pand in de Cromwellstraat 25 stuit de politie op bergen walgelijk pornografisch materiaal. Voldoende om Fred en zijn huidige echtgenote Rose te arresteren op verdenking van aanranding van een minderjarige.
Anna Marie, de 28-jarige dochter van Fred West en Rena Costello, vertelt Hazel Savage over de voortdurende verkrachtingen en martelingen waaraan haar vader en stiefmoeder haar in de loop der jaren onderworpen hebben. “Die eerste keer was de pijn zo erg dat ik dagenlang niet naar school kon. Ze zeiden dat ze me zouden slaan, als ik iemand iets vertelde. Vader had het voortdurend op me gemunt. Op een keer werd ik vastgebonden, zodat hij me nog vlug even kon verkrachten tijdens zijn lunchpauze. Soms bracht hij ook vrienden met zich mee. Die liet hij dan hun zin met me doen.”
Hazel Savage heeft al snel meer dan genoeg bewijzen om de Wests voor de rechter te brengen op beschuldiging van incest en kindermishandeling. Maar er zijn nog andere, dringender vragen die een antwoord eisen. Waar is Anna Maries moeder Rena? Waar is haar halfzus Charmaine? En hoe zit het met Heather, de oudste dochter van Fred en Rose?
Anna Marie herinnert zich dat Charmaine plots spoorloos was in de zomer van ‘71. “Je moeder is haar komen halen”, had Rose op onverschillige toon gezegd. Wat Heather betreft: die was in 1987 “van huis weggelopen”. Althans, zo hadden Fred en Rose het haar verteld…
Hazels nasporingen naar Heather leveren geen enkel resultaat op. Het meisje had in al die jaren geen enkele verzekering afgesloten, geen belastingaangifte ingevuld en nooit een dokter bezocht. Er zijn, volgens de hardnekkige rechercheur, maar twee conclusies mogelijk: het meisje is niet langer in Groot-Brittannië, of ze is dood.

HEATHER GEVONDEN

Fred en zijn echtgenote zijn altijd geluksvogels geweest. En ook nu weer hebben ze ongelooflijke mazzel. Wanneer twee sleutelgetuigen zich terugtrekken, verklaart de aanklager de verkrachtingszaak tegen hen onontvankelijk,. Maar Hazel Savage is niet van plan zich zomaar gewonnen te geven. Ze begint te vrezen dat het hardnekkige gerucht dat Heather begraven ligt onder het terras van het huis in de Cromwellstraat wel eens waar zou kunnen zijn…
Op 24 februari 1994 wordt Fred opgebeld door Rose. “De politie is hier”, zegt ze. “Ze willen in de tuin gaan graven. Ze zoeken Heather.” De stem aan de andere kant van de lijn klinkt onbezorgd. “Ze gaan achteraf toch wel hun rommel opkuisen?”, wil Fred weten.
Op weg naar huis stapt Fred het politiebureau binnen om een verklaring af te leggen. Hij en zijn vrouw hebben er geen idee van waar Heather is, maar echt veel zorgen maken ze zich niet. “Er zijn veel meisjes die verdwijnen. Ze veranderen hun naam en stappen in de prostitutie.” Heather was een junkie en een lesbienne, voegt hij eraan toe. In het huis in de Cromwellstraat legt Rose een gelijkaardige verklaring af. Heather was op haar 16de van huis weggelopen. Ze was een onaangename, luie donder en een lesbische slet.
De volgende dag stapt Fred op agent Hazel Savage af. “Ik heb Heather vermoord”, zegt hij. “Ik heb haar in stukken gesneden en begraven. Rose heeft er niets mee te maken.” Nog geen twintig minuten later dist hij alweer een ander verhaal op. “Heather leeft nog. Ze zit op dit moment waarschijnlijk in Bahrein. Ze werkt daar voor een drugskartel.”
De opgravingen in de tuin van de Wests leveren een eerste resultaat op. De politie vindt drie menselijke beenderen. Ze behoren echter niet aan Heather toe. Fred verandert zijn verhaal opnieuw. “Oké, ik heb haar vermoord. We hadden woorden en omdat ze me in mijn gezicht uitlachte, heb ik haar bij de keel gegrepen. Ik moet te hard geknepen hebben, want opeens werd ze blauw en ademde niet meer.”
Fred legt uit wat hij met het lichaam van zijn dochter heeft gedaan: “Ik kleedde Heather uit en probeerde haar in de vuilnisemmer te proppen. Maar ze was te groot. Daarom probeerde ik haar in de badkuip wat kleiner te maken. Haar hoofd kwam eraf met een verschrikkelijk geknars. Daarna waren haar benen aan de beurt. Ik draaide aan haar voet en het been schoot los onder luid gekraak.” Daarna paste Heather perfect in de vuilnisemmer. Diezelfde nacht nog begroef Fred het stoffelijk overschot in de tuin.
Het huis in de Cromwellstraat geeft zijn geheimen slechts mondjesmaat prijs. Na lang zoeken worden de stoffelijke resten van Heathers onthoofde en in stukken gesneden lichaam teruggevonden in de tuin. Dan wordt nog een lichaam gevonden. Fred besluit tot volledige bekentenissen over te gaan. Hij wijst de speurders de weg naar kelder. Daar onder de vloer liggen nog eens negen lichamen begraven. Het zijn allemaal jonge meisjes. “Ik heb ze vermoord, maar niet verkracht”, beweert Fred. “Ze wilden allemaal met me vrijen.” Zijn echtgenote Rose, benadrukt hij, is onschuldig.
Later wordt ook het lichaam van Charmaine teruggevonden onder de keukenvloer van de vorige woning van de Wests in Midland Road. De stoffelijke resten van Rena worden aangetroffen in de buurt van de camping waar Fred eind jaren ‘60 woonde. Ongeveer op dezelfde plek ligt ook het lijk van Anna McFall, Freds toenmalige minnares.
Het Britse publiek reageert geschokt als het nieuws tot de media doordringt. Niemand begrijpt waarom Fred en Rose West zich 25 jaar lang ongestraft hebben kunnen bezondigen aan hun moordzuchtige orgieën. Een kwarteeuw van perverse seks, verkrachting, incest, marteling en moord. Hoe is het zover kunnen komen? Er bestaat geen eenvoudig antwoord op die vraag. Maar één ding is zeker: Fred West was een keertje te veel op zijn hoofd gevallen….

DE EERSTE MOORD

Frederick West wordt in 1941 geboren in Much Marcle, een klein dorpje zo’n tweehonderd kilometer ten westen van Londen. Op zijn vijftiende – hij is praktisch analfabeet – verlaat hij de school en gaat aan de slag op een boerderij. Fred is een van die jongens die altijd in moeilijkheden verkeren, maar dat verergert nog als hij op zijn 17de betrokken raakt bij een motoraccident. Hij ligt een week in de coma en houdt er een ijzeren plaat in de schedel aan over. Enkele maanden na zijn genezing steekt Fred, in de plaatselijke jeugdclub, een grijpgrage hand onder een meisjesrok. De jongedame laat niet met zich spotten en schopt haar belager de trap af. Fred stoot zijn hoofd en verliest het bewustzijn. Afgaande op de manier waarop zijn gedrag achteraf evolueert, is het niet onwaarschijnlijk dat hij bij een van beide ongelukken enige hersenschade opliep.
In 1961 wordt Fred aangehouden en beboet wegens winkeldiefstal. Enkele maanden later moet hij voor de rechter verschijnen omdat hij een 13-jarig meisje zwanger heeft gemaakt. Gevraagd naar de reden waarom hij jonge tieners molesteert, antwoordt hij verbaasd: “Doet iedereen dat dan niet?” Fred ontsnapt aan de gevangenis omdat hij, volgens zijn huisarts, aan epilepsie lijdt. Op zijn twintigste kan de jongeheer West evenwel al een mooi palmares voorleggen: hij is een veroordeelde pederast en kruimeldief. De teerling is geworpen.
In 1962 trouwt Fred met de jonge Bernadette Rena Costello. Het stel lijkt voor elkaar geschapen. Ze krijgen twee kinderen. In maart 1963 wordt Charmaine geboren (niet Fred, maar een Aziatische buschauffeur is de vader). In 1964 ziet Anna Marie het levenslicht.
Het is een huwelijk met ups en downs. Rena voelt zich allerminst gelukkig als gevangene van de seksuele appetijt van haar man. Freds interesse in normaal geslachtsverkeer is miniem. Hij wil orale en anale seks en hij houdt van SM… op ieder uur van de dag. Kort na de geboorte van Anne Marie sluit het echtpaar vriendschap met Anna McFall, een jonge vrouw wiens verloofde recent is omgekomen bij een ongeluk. Ze zal uiteindelijk bij de Wests intrekken.
De relatie tussen Fred en Rena wordt met de dag slechter en in 1966 Rena laat uiteindelijk haar gezin in de steek. Fred en Anna McFall gaan samen met de kinderen op een camping wonen. Begin 1967 wordt Anna zwanger van Fred. Ze wil met hem trouwen en dringt erop aan hij zich laat scheiden van Rena. In juli is Fred het gezeur beu. Hij vermoordt Anna, snijdt haar lichaam in stukken en begraaft het, samen met de foetus, ergens in de buurt van de camping. Wat later trekt Rena weer bij hem in. Het gezinnetje is weer herenigd, maar niet voor lang. Op 29 november 1968 maakt Fred kennis met de vijftienjarige Rose Letts. Het is liefde op het eerste gezicht.

GRUWELIJKE ROUTINE

Rosemary Letts, de dochter van een schizofrene vader en een depressieve moeder, ontdekt al snel dat ze zwanger is van Fred. Op haar 16de gaat ze met hem samenwonen in het huis op Midland Road. Terwijl Fred een gevangenisstraf uitzit voor allerlei kleine diefstallen, moet de labiele, wat achterlijke tiener instaan voor de opvoeding van Anna Marie en Charmaine. In 1970 wordt Heather geboren. De zorg voor drie kinderen en het voortdurende geldgebrek wordt Rose regelmatig te veel. In de zomer van ‘71 overleeft de kleine Charmaine een van haar woedeuitbarstingen niet. Fred begraaft het lijkje later onder de keukenvloer. De vingers, tenen en knieschijven bewaart hij echter. In augustus duikt Rena plots weer op. Als ze her en der navraag begint te doen naar Charmaine, moet ze dat met haar leven bekopen. Fred begraaft het in stukken gesneden lijk opnieuw zonder de vingers en de tenen.
Met Rena uit de weg settelen Fred en Rose zich in wat voor hen een aangename routine blijkt te zijn. Ze treden in januari 1972 in het huwelijk. In juli bevalt Rose van een tweede dochter die Mae West wordt gedoopt. Om hun groeiende gezinnetje onderdak te bieden (en omdat Rose een extra kamer nodig heeft waar ze zich kan prostitueren) besluit het echtpaar te verhuizen naar het huis in de Cromwellstraat. De kelder wordt door Fred omgebouwd tot zijn persoonlijke martelkamer. De achtjarige Anna Marie is de eerste die zich daar moet onderwerpen aan papa’s perverse lusten. Maar incest is niet het enige waar de Wests warm voor lopen.
In de jaren daarop, terwijl Rose bijna aan de lopende band kinderen op de wereld zet (ze krijgt er uiteindelijk acht en ze zijn niet allemaal van Fred!), begint zich een ander – even gruwelijk – patroon te ontvouwen. De Wests houden ervan jonge meisjes, weglopertjes vaak, mee te lokken naar hun huis met de belofte van onderdak of een job als kindermeisje. Eenmaal in hun klauwen worden de meisjes uitgekleed, vastgebonden, verkracht, gemarteld, gedood, in stukken gesneden en begraven. Minus de vingers, tenen en knieschijven, uiteraard. Fred staat erop zijn gruwelijke verzameling verder uit te bouwen.
Slechts één keer, helemaal in het begin, loopt het bijna mis. Eind 1972 nemen de Wests de 17-jarige Caroline Owens als kindermeisje in dienst. Als het meisje niet ingaat op hun seksuele avances en zelfs dreigt op te stappen, wordt ze door het echtpaar verkracht. Fred dreigt ermee haar te vermoorden als ze hem en Rose hun zin niet geeft. Caroline vertelt het verhaal aan haar moeder, die de politie verwittigt. De zaak komt voor in januari 1973. De rechter gelooft echter niet dat de Wests tot geweld in staat zijn en oordeelt dat Caroline een gewillige partner was. Fred en Rose komen er vanaf met een boete.

VINDINGRIJK GEMARTEL

Vanaf dan lijkt het allemaal een fluitje van een cent. Lynda Gough volgt Caroline op als kindermeisje en wordt enige tijd later vermoord en begraven in een put in de garage. In november ‘73 ontvoeren Fred en Rose de 15-jarige Carol Anna Cooper. Nadat ze zich uitgebreid met haar geamuseerd hebben, wordt het meisje vermoord, in stukken gesneden en begraven in het huis in de Cromwellstraat. Nauwelijks een maand later is universiteitsstudente Lucy Partington aan de beurt. Tussen april ‘74 en april ‘75 moeten ook Therese Siegenthaler (21), Shirley Hubbard (15) en Juanita Mott (18) hun ontmoeting met het duivelse echtpaar met hun leven bekopen.
Om hun hobby boeiend te houden, bedenken de Wests intussen steeds vindingrijker methodes om hun slachtoffers te martelen. Beiden zijn dol op bondage. Het hoofd van Shirley Hubbard wordt volledig ingepakt in kleefband. Het meisje kan nauwelijks ademen door het kleine buisje dat in haar neusgat werd gepropt. Juanita Mott wordt op bijzonder complexe wijze vastgesjord met meters waslijn. Haar lichaam wordt daarna opgehangen aan een van de plafondbalken in de kelder.
Een anonieme getuige, die in de rechtbankverslagen Miss A wordt genoemd, vertelt hoe de Wests haar in 1976 meenemen naar hun kelder. Ze wordt er verkracht door Fred, seksueel misbruikt door Rose en is getuige van de marteling van twee jonge meisjes. Een ervan is waarschijnlijk Anna Marie, nog steeds het geliefkoosde doelwit van het seksuele sadisme van haar ouders.
Anna Marie wordt in 1978 zwanger van haar vader. Het blijkt, gelukkig voor haar, om een buitenbaarmoederlijke zwangerschap te gaan die vroegtijdig moet worden beëindigd. De andere kinderen hebben slechts een vaag idee van wat er zich onder hun eigen dak afspeelt. Ze weten enkel dat Rose een hoer is en dat Anna Marie regelmatig verkracht wordt door hun vader. Wanneer het meisje gaat samenwonen met een vriendje, verplaatst Freds aandacht zich naar Heather en Mae.
Het klinkt ongelooflijk, maar gedurende al die jaren heeft Fred voortdurend de politie achter zich aan. Hij moet immers stelen als de raven om de verbouwingen aan zijn huis te kunnen blijven betalen. En hij moet blijven verbouwen om de bewijzen van zijn monsterlijke gewoonten onder dikke lagen beton te kunnen verbergen.
Eind 1979, na de moord op de 17-jarige Alison Chamber, lijkt het moorden op te houden. Het privékerkhof van de Wests wordt in ieder geval niet verder uitgebreid. Vermoed wordt echter dat Fred en Rose gewoon verder gaan met hun ontvoeringen en hun slachtoffers ergens anders begraven.
Heather West is het laatste bekende slachtoffer van het demonische echtpaar. Heather moet sterven omdat ze de muur van stilte doorbreekt. Ze vertelt een vriendin over de seksuele avances van haar vader en de voortdurende mishandelingen. Nadat ze hun dochter vermoord hebben, vertellen Fred en Rose de andere kinderen dat Heather van huis is weggelopen. Fred vraagt zijn oudste zoon Stephen hem te helpen bij het graven van een gat in de tuin. De veertienjarige tiener heeft er geen idee van dat hij het graf van zijn eigen zus aan het delven is…

AFSCHEID

Terwijl Fred na zijn arrestatie zijn uiterste best doet om alle schuld op zich te nemen, laat Rose haar echtgenoot vallen als een baksteen. Als hij haar in de rechtbank in de armen probeert te nemen, draait ze zich om. “Ik word ziek van hem”, zegt ze tegen de begeleidende agent.
De plotse afwijzing is teveel voor Fred. Op nieuwjaarsdag verhangt hij zich in zijn cel in de Winson Green-gevangenis in Birmingham. Twee weken eerder, op 13 december 1994, heeft hij Rose een laatste brief geschreven: “We zullen altijd verliefd op elkaar zijn. Jij zal altijd mevrouw West blijven, op de hele wereld. Dat is belangrijk voor mij en voor jou.”
Hoewel er geen rechtstreekse bewijzen zijn, gelooft de jury geen seconde in de onschuld van Rose. Het monster uit de Cromwellstraat zit momenteel een tienvoudige, levenslange gevangenisstraf uit.

Geert Huysman
(Uit de reeks “Monsters in mensengedaante”, enkele jaren geleden gepubliceerd in Zondagsblad, later overgenomen door Aktueel)

“Van Jommeke moeten ze afblijven!”

Foto Geert Huyman

“Ik zou eigenlijk in een hangmat onder een palmboom willen gaan liggen, maar dat ventje met zijn strooien dakje laat me maar niet met rust.” 78 is hij intussen, maar ‘Jommeke’-tekenaar Jef Nijs kan zijn papieren zoon niet loslaten.

Onberispelijk witte huizen, hoge bomenrijen: de Wilrijkse villawijk waar Jef Nijs zijn tenten heeft opgeslagen, doet ons onwillekeurig een beetje aan Zonnedorp denken. Geen twijfel mogelijk, het moet hier heerlijk wonen zijn. Jo, Jefs tweede echtgenote, laat ons glimlachend binnen. De man zelf staat midden in de woonkamer… de broek losgeknoopt, zijn ene arm in een pas gestreken hemd. “Tja, de vrouw wil per se dat ik andere kleren aantrek voor de fotosessie”, verwelkomt hij ons vrolijk.
“Je moet er toch een beetje proper op staan, hé Jef”, foetert Jo vriendelijk. Terwijl de fotograaf zijn werk doet, ontfermt de vrouw des huizes zich over een uitgeputte duif, die in de tuin is neergestreken. “Arm diertje”, zucht ze medelijdend.
“Duivenmelkers zetten meestal hun telefoonnummer op een van de vleugels”, weet Jef. “Als we dat vinden, kunnen we de eigenaar bellen.” Geen van beide maakt echter aanstalten om het beestje te vangen. Jo verdwijnt in de keuken om koffie en versnaperingen te halen,
Jef slaakt ondertussen een welgemeende zucht.“Ze laten me de laatste tijd geen moment met rust”, vertelt hij. “Jommeke viert op 30 oktober zijn vijftigste verjaardag en dat zal ik geweten hebben! Twee weken geleden heb ik zelfs even een slaptitude gekregen, zo erg is het. Ik zeg je, ik zou er heel wat voor over hebben om een weekje of twee te kunnen uitblazen op een of ander paradijseiland.”
Jo kijkt niet erg overtuigd. “Eigenlijk wil hij helemaal niet op reis gaan”, zegt ze goedmoedig.
“Ja jong, het is ook zo druk”, antwoord haar man schouderophalend. “Vorig jaar was het ook al zo, maar toen konden we er toch nog een weekje tussenuit knijpen. Ik vrees dat het ons dit jaar niet zal lukken. De telefoon staat hier niet stil. Ik denk dat ik alle kranten en tijdschriften intussen al over de vloer heb gehad. Onlangs zat ik ook in Zomer 2005, de talkshow van Jan Leyers. Ik heb daar voor het eerst Arno ontmoet. Ik kende die man niet, maar het schijnt een beroemd zanger te zijn. (grinnikend) Zat dat hij was, jong! Ik vertelde in die uitzending dat de mensen eens wat meer van een simpele zonsondergang zouden moeten genieten. Het is gratis en elke avond anders. Dat vond die Arno blijkbaar heel schoon gezegd. Ineens sprong hij op me af en begon me te zoenen. Er kwam zo’n dikke drankwalm op me af. (lacht) Dat was trouwens de allereerste keer in mijn leven dat ik door een vent gekust ben. Maar wat die kerel zingt: dat is toch maar wat roepen en hijgen in de micro? Muziek is dat niet. Als ik zoiets hoor, moet ik onwillekeurig denken aan de ondergang van het Romeinse rijk. (lacht) Allez, waar gaat de wereld toch naartoe, jong? Genieten, genieten en nog eens genieten, daar draait het tegenwoordig allemaal om. In de oorlog kon dat niet, hoor. Toen hadden de mensen helemaal niets.”
Jommeke verandert niet
“Ja, ik weet het de wereld is veranderd. Alleen Jommeke is dezelfde gebleven. Nou ja, grotendeels dan toch, want hij telefoneert tegenwoordig ook met een gsm. (lacht) Toch zal hij fundamenteel nooit anders worden. Dat heb ik laten vastleggen in mijn testament. Van Jommeke moeten ze afblijven. Nou ja, als ze me straks in mijn put steken en ze veranderen er toch een en ander aan, zal ik het nooit weten.
Het begint stilaan tot me door te dringen dat ik intussen al een halve eeuw met Jommeke bezig ben. Neen, natuurlijk kijk je niet zover vooruit als je aan zo’n stripreeks begint. Ik herinner me dat ik na een jaar of twee, drie zelfs schrik begon te krijgen. Verdorie, kan ik dat hier wel blijven volhouden? Vergeet niet dat ik alles alleen deed: ik verzon de verhalen, schreef de scenario’s en maakte de tekeningen. Ik werkte zeven dagen op zeven, want elk jaar moest ik vier tot vijf albums klaar hebben. Sinds een jaar of twintig heb ik gelukkig twee tekenaars in dienst. Vandaag zijn zij het die de Jommeksverhalen maken. De ene slaagt er al wat beter in dan de andere om mijn stijl te benaderen, maar ik ben tevreden met hun werk. Denk nu niet dat ik op mijn lauweren rust, want alles wat zij maken gaat achteraf nog eens door mijn handen. Er wordt geen tekening of tekstballon gepubliceerd, die niet eerst door mij is goedgekeurd. Ik blijf alles nauwgezet controleren. Het is tenslotte nog altijd mijn naam, die op de cover van de albums staat, hé.
Je zou het misschien niet zeggen, maar voor een ander is het vaak heel moeilijk om Jommeke te tekenen. Dat komt omdat het figuurtje zo simpel is. Alles verhoudingen moeten precies kloppen. Maak dat neusje iets te groot en Jommeke is Jommeke niet meer. Ik heb destijds op de academie natuurlijk nog echt leren tekenen. Dat is vandaag de dag niet meer het geval. Mijn oudste dochter heeft Plastische Opvoeding gestudeerd, maar als je het mij vraagt, heeft ze niet bijster veel geleerd op school.”
Hoe een dubbeltje rollen kan…
“Ik ben niet onder de indruk van wat kunstenaars vandaag de dag presteren. Panamarenko? Je denkt toch niet dat zijn werk over honderd jaar nog in het Museum voor Schone Kunsten zal staan! Dat is toch truut in pakskes wat die man maakt. Trouwens, zijn creaties werken niet eens. Dat is niet zoals mijn Straalvogel, hé. Wist je dat ze op de Leuvense universiteit van plan zijn om een schaalmodel van dat toestel echt te doen vliegen? Ik ben benieuwd hoever ze daarmee staan. De echte Straalvogel vliegt op waterkracht, maar zij willen ook nog perslucht gebruiken. Volgens mij moet het hen lukken. Actie is gelijk aan reactie, hé.
Ik heb inderdaad nogal wat uitgevonden in de loop der jaren. Eerlijk gezegd, nu zit ik wel een beetje strop. Ik zou niet weten wat ik nu nog moet verzinnen. Je moet al die technische hoogstandjes natuurlijk met een flinke korrel zout nemen, maar het ging toch altijd om dingen die min of meer mogelijk waren. Ik heb mijn hoofdfiguren nooit naar het verleden laten reizen, want dat is nu net iets dat echt niet kan. Techniek fascineert me. Ik wou vroeger ingenieur worden, maar een mens maakt zijn leven zelf niet, hé. Je rolt van het een in het ander en voor je het weet is er een halve eeuw voorbij.
Het waren mijn onderwijzers op de technische school, die me ertoe hebben aangezet om kunstonderwijs te gaan volgen. Hoe dat kwam? Ik had op een dag enkele karikaturen getekend van de uitvinders van de elektriciteit – Ohm, Watt en Volta – en daar waren ze ontzettend onder de indruk van. Tja, wat doe je dan als jonge snotter? Ik dacht: als zij vinden dat ik kunstonderwijs moet doen, zal het wel waar zijn, zeker. (lacht) Een artiest kon in die tijd het zout op zijn patatten niet verdienen, maar toch wist ik mijn moeder te overtuigen. Zo is het allemaal begonnen.”
Moeder aan de haard
“Ik besef dat ik veel geluk heb gehad. Toen ik in het vak begon, was het nog mogelijk om door te breken. Als ik vandaag met mijn tekeningen naar een uitgever zou stappen, maakte ik geen schijn van kans om gepubliceerd te worden. Ik herinner me dat we in de jaren ’70 eens naar Dargaud, de grootste Franse stripuitgeverij, zijn getrokken. Het plan was om met Jommeke ook in Frankrijk door te breken. Weet je wat ik daar te horen kreeg? Mooie reeks, meneer Nijs, maar we zijn niet geïnteresseerd. Er wordt niet gevochten in uw strips. Is dat niet erg? Van kleinsaf moeten kinderen blijkbaar opgevoed worden met geweld, terwijl het ook anders kan. Jommeke is hier in Vlaanderen al vijftig jaar een succes, zonder geweld. Dat was van in het begin een heel bewuste keuze van me. In die halve eeuw zijn er in de hele reeks welgeteld drie uppercuts uitgedeeld. Zelfs de slechteriken zijn nooit door en door slecht. Zo’n boef als Anatool wil misschien wel snel rijk worden, maar het is geen moordenaar, hé.
Ik heb in de loop der jaren heel wat kritiek gekregen. Stel je voor, een stripreeks waarin moeder aan de haard staat! Kon het ouderwetser? Maar de criticasters vergeten dat ik ook vrouwelijke personages heb gecreëerd, die wel degelijk hun mannetje kunnen staan: de avontuurlijke madam Pepermunt, gravin Stiepelteen, die haar man stevig onder de knoet houdt… Trouwens, is dat zo slecht, een moeder aan de haard? Ik heb nooit anders gekend en ik durf wedden dat heel wat vrouwen er direct zouden voor kiezen als ze de kans hadden.”
Kinderen baas
“Wat mijn kinderen ervan vonden om samen te wonen met de geestelijke vader van Jommeke? Voor hen was dat niets bijzonders, hé. Ze zagen me er elke dag aan bezig. Mijn zoon en drie dochters waren mijn testpubliek. Na school kwamen ze benieuwd kijken welke avonturen Jommeke die dag beleefd had. Als ze maar lauwtjes reageerden, wist ik dat ik opnieuw mocht beginnen. (lacht) Dat is intussen ook alweer heel lang geleden natuurlijk. Ik heb inmiddels zes kleinkinderen en één achterkleinkind. Mijn zoon heeft destijds nog de hoofdrol gespeeld in de verfilming van De Schat van de Zeerover. Ik heb die film helemaal in mijn eentje gedraaid. Nachtenlang heb ik zitten monteren! Het resultaat was niet meer dan verdienstelijk amateurswerk, maar de prent kende toch een bescheiden succes. Ik schat dat zo’n 30.000 kinderen de film hebben gezien. Hij werd onder meer op scholen vertoond. Of er een verband is, weet ik niet, maar het jaar daarop was de oplage van Jommeke verdubbeld!
Studio 100 is nu van plan om Kinderen Baas te verfilmen. Daar ben ik blij om, want ik vind het zelf mijn beste verhaal. Binnenkort ga ik met die mannen rond de tafel zitten. Ze zullen er iets goeds moeten van maken. Als het niet naar mijn goesting is, gaat het project niet door. Zo simpel is dat. Met zo’n flop als die Kiekeboe-film van enkele jaren geleden, zou ik niet kunnen leven. Wat die cineast daar van gemaakt had! Niemand begreep er een snars van.
Elke dag weer sta ik ervan versteld hoe snel de jaren voorbij zijn gevlogen. Toen ik nog voor Het Pallieterke werkte, zei een van de redacteurs me ooit: Hoe oud ben jij? 26? Profiteer ervan, want morgen ben je 45. Hij had verdorie nog gelijk ook, want voor ik het goed en wel besefte was het zover. En ondertussen nader ik al de tachtig. Het is inderdaad allemaal zo voorbij.Of het niet stilaan tijd wordt om wat meer van het leven te genieten? Ik wou dat ik dat kon, maar dat mannetje met zijn strooien dakje blijft me dag en nacht voor zich opeisen. Ik ben er gewoon altijd mee bezig. Er waren nog heel wat andere dingen die ik in mijn leven had willen doen, maar dat heeft hij verhinderd.
Zie je dat lege stuk muur achter je? Daar had ik zelf een mooi schilderij willen voor maken. Ik weet dat ik dat kan, maar heb er gewoon nooit de tijd voor gevonden. Het zal er nu wel nooit meer van komen. Toegeven, dat ligt voor een stuk ook aan mezelf. Ik wil Jommeke gewoon niet loslaten. Ik heb zo’n schrik dat ze dat ventje gaan verprutsen. De dag dat ik mijn ideale opvolger tegen het lijf loop – een tekenaar die geen begeleiding nodig heeft en perfect weet hoe hij Jommekesverhalen moet schrijven – ga ik direct onder een palmboom op het strand liggen. Spijtig genoeg heb ik die witte raaf nog altijd niet ontmoet.”

Tekst: Geert Huysman
Verschenen in Story (10/08/2005)