GEERT HUYSMAN

50 worden, was een moeilijk moment voor mij (uit Story, 2005)

Foto: Geert Huysman

Ze is net 50 geworden en vond in die verjaardag inspiratie voor een nieuwe ophefmakende solovoorstelling. In ‘F*** You – De menopauzemonoloog,’ toont An Nelissen zich opnieuw van haar meest strijdbare kant. Nu eens wild om zich heen schoppend, dan weer diep ontroerend, deelt ze haar grieven en emoties met haar publiek. Een hoogstpersoonlijke biecht, die niemand onbewogen laat. Interview met een tedere feministe …

Haar een meisje van 50 noemen, zou ze waarschijnlijk zelf een belediging vinden. Er is ook maar weinig meisjesachtigs aan An Nelissen. Voor ons zit een zelfverzekerde, rijpe vrouw, die de boude uitspraken niet schuwt. “Mentaal zweef ik ergens tussen de 35 en de 40”, zegt ze. “Natuurlijk voel ik me volwassen. Eenmaal je een zekere leeftijd hebt bereikt, moet je weten wat je wilt, vind ik. Ik krijg wat van de Ally McBeals van deze wereld: vrouwen van boven de dertig, die toch zo bang zijn om voor een man te kiezen. Word toch volwassen, denk ik dan!”
De nieuwe voorstelling en het bijhorende boek zijn een logische tweede stap, meent An. “Het idee is gegroeid ten tijde van De Vaginamonologen. Men stelde me toen vaak de vraag waarom ik in de voorstelling niets vertelde over de menopauze. Ik stelde vast dat veel vrouwen het daar nog steeds heel moeilijk mee hebben en ging daarmee aan de slag. De nieuwe monoloog gaat echter over veel meer dan alleen maar de menopauze. Ik vertel ook over mijn jeugd, over ouder worden en over hoe ik, een meisje uit de flower power, aankijk tegen de wereld van vandaag.”
Een vrouw van 50, die ‘fuck you’ tegen de wereld zegt: je verwacht het niet meteen van iemand op die ‘bezadigde’ leeftijd.
An Nelissen: “Ten eerste voel ik me allesbehalve bezadigd, ten tweede zeg ik dat ook niet tegen de hele wereld. Ik vond het gewoon hoog tijd, dat iemand weer eens tegen de schenen van het systeem ging schoppen. Neem nu die recente heisa rond De Da Vinci Code. Dat zijn bijna middeleeuwse toestanden! Als we niet uitkijken, worden alle moderne verworvenheden, zeker die van de vrouw, straks weer tenietgedaan. Het recht op abortus wordt opnieuw in vraag gesteld, het geweld op vrouwen neemt toe en er is nog altijd geen gelijk loon voor gelijk werk… Dat zijn dingen waar je moét blijven bij stilstaan. Neen, ik vind niet dat ik mijn mond moet houden, omdat ik een bezadigde leeftijd heb bereikt. In plaats van fucking te zitten borduren, wil ik iets van me laten horen. Veel mensen kunnen daar niet mee overweg, maar…” (steekt middenvinger omhoog)
Wie het boek leest, krijgt de indruk dat je diep teleurgesteld bent in de manier waarop de wereld is geëvolueerd.
“Toch niet. Zelfs toen ik 18 was, besefte ik al dat het kapitalisme zou overwinnen, maar er werd in die tijd tenminste nog weerwerk geboden. De rebellen van toen zijn intussen gerecupereerd door het systeem. De macht en het kapitaal trekken altijd aan het langste eind. Er moet tenslotte geld worden verdiend, ten koste van alles en iedereen. Ze hebben ook de legers om alle verzet in de kiem te smoren. En als zij het niet doen, doet het Vaticaan het wel. Is dat een sombere vaststelling? Nee, net niet! Het komt erop aan om te blijven schoppen tegen die schenen. Op de duur moeten ze dan wel naar ons luisteren.
Weet je, mijn hippieziel is nog lang niet dood. Ik wil de mensen nog altijd overtuigen dat een betere wereld mogelijk is en dat in letterlijk iedereen enige goedheid schuilt.”

Geen tijd voor liefde
Een van je meest aangrijpende uitspraken in het boek is dat je geen ongelukkige, maar wel een liefdeloze jeugd had.
“Er was in ons gezin inderdaad geen tijd of ruimte voor liefde. Er waren te veel problemen, te veel kinderen en mijn vader maakte te graag ruzie. Gelukkig had ik mijn broers en zussen. We waren met z’n zevenen en hebben elkaar altijd heel veel liefde gegeven. Van mijn ouders kreeg ik nooit te horen dat ze van me hielden. Toch voel ik niet de behoefte om hen dat te verwijten. Ik begrijp immers ook hun eigen verhaal. Van iemand die alleen maar op zijn knieën kan kruipen, kan je onmogelijk verlangen dat hij speciaal voor jou gaat rechtstaan. Mijn moeder was degene die een heel ongelukkig leven heeft gehad, niet ik. Verbitterd ben ik dus niet. Er zijn trouwens mensen genoeg, die het veel moeilijker hebben dan ik het ooit gehad heb.”
Toen je zelf moeder werd, wou je het waarschijnlijk totaal anders aanpakken?
“Ik heb ook fouten gemaakt, net zoals alle ouders, maar ik heb er steeds voor gezorgd dat mijn zoon Matthias wéét hoeveel ik van hem hou. Dat geldt ook voor mijn twee gekregen zonen, de kinderen van mijn man Peter. Ik pak ze vast, knuffel ze en vertel hen zo vaak mogelijk dat ik hen graag zie.”
Net zoals iedere vrouw kijk je waarschijnlijk met gemengde gevoelens uit naar de menopauze?
“Uiteraard, maar als je weet wat je te wachten staat, ben je er al een stuk beter tegen gewapend. De menopauze neemt zo’n twee à drie jaar in beslag en valt samen met een versneld verouderingsproces. Daar moet je als vrouw mee leren leven.
Het moeilijkste is natuurlijk het wegvallen van de menstruatie. Velen zien dat als het begin van het einde, maar dat is het natuurlijk niet. De menopauze is gewoon het begin van een nieuwe levensfase.
Om eerlijk te zijn, vijftig worden was ook voor mij een heel moeilijk moment. Eenmaal die kaap genomen, ligt daar echter de volle zee. Het waait anders in die streken, maar het is er goed vertoeven.”
In het boek vertel je ook over je eerste menstruatie. Je vader wilde je nadien niet meer aanraken.
(knikt) “Toen hij ontdekte dat ik voor het eerst menstrueerde, zei hij me: Als je dàt hebt, hoef ik geen nachtzoen van je. Mijn vader was echt vies van vrouwen die ongesteld waren. In zijn ogen waren we onrein. Dat heeft me diep gekwetst.”
Hoe moeilijk was het om al die persoonlijke dingen zwart op wit op papier te zetten?
“Dat viel nogal mee. Ik heb dit boek verteld aan mijn geliefde Peter, die het vervolgens heeft neergeschreven. Hij kende de meeste van die verhalen gelukkig al. Ik had dit niet kunnen doen met iemand met wie ik niet zo’n diepe relatie had.
Een vorm van therapie was dit boek alleszins niet. Ik ben iemand die blijft leven met haar verleden. Ik kan mijn geheugen niet wissen. Door mijn verhaal te vertellen, ben ik dus niet genezen van enkele oude wonden. Dat was ook niet de bedoeling.”
Je bent ook niet erg dol op therapie.
“Ik heb het nochtans geprobeerd. Eén keer bij een psycholoog, de tweede keer bij een psychiater. Bij die laatste heb ik het toch bijna twee jaar uitgehouden. Mijn huisarts had me de raad gegeven om eens met iemand te gaan praten. Ik zat toen midden in een echtscheiding en voelde me heel slecht in mijn vel. Ik bezocht die man twee keer per week, maar het ging me allemaal te traag. Ik wou direct inzicht krijgen, maar dat kan natuurlijk niet in therapie. Het is de bedoeling dat je alles zelf ontdekt. Zover reikte mijn geduld echter niet. Nee, geef mij dan maar een goed gesprek met iemand die me kent. Dat helpt onmiddellijk.”

Cécile Muller
In zowat elk interview met jou valt het woord ‘feminisme’. Word je dat niet stilaan beu?
“Neen, ik stoor me alleen aan de manier waarop ik daar meestal word over aangesproken. Men probeert me altijd in het hoekje van die vervelende, harde feministes te drukken, wat dat ook mogen zijn. Het is echter duidelijk dat het feminisme nog altijd nodig is. Wij vrouwen moéten op onze strepen blijven staan, want in de toekomst zal het alleen maar erger worden.”
Volgens jou heeft ‘Miss België’-organisatrice Cécile Muller meer gedaan voor de positie van de vrouw in ons land dan alle wetten voor positieve discriminatie samen.
“Kijk, ik ben van mening dat vrouwen hun schoonheid moeten gebruiken. Ik ken mannen die in puin vallen als ze een mooie décolleté zien. Waarom zou je dat dan niet uitbuiten? Snoer je niet in, maar laat je zien, zeg ik! Als verdrukte meerderheid moeten we alle wapens gebruiken, die ons ter beschikking staan. Dus go girls! Sla de mannen desnoods met je tieten om de oren.
Wat Cécile Muller doet - vrouwen via hun schoonheid een kans geven in een mannenwereld - vind ik prima. Ik heb helemaal niets tegen schoonheidswedstrijden. Intussen hebben we toch maar mooi een paar missen rondlopen, die ook op intellectueel gebied wat te bieden hebben. Zonder Miss België hadden die vrouwen het waarschijnlijk nooit zover gebracht
Grijp elke gelegenheid die je geboden wordt: dat is mijn boodschap. Het is je eigen verantwoordelijkheid als je daarvoor ook met iemand in bed wilt duiken, maar dat is nooit een goede oplossing gebleken. Ik ken mensen genoeg, die via het bed iets bereikt hebben. Echt content voelen die zich niet.”
Als vrouw en 50plusser behoor je eigenlijk twee keer tot een verdrukte meerderheid.
“Klopt, 50plussers worden steeds meer gezien als een blok aan het been van de jeugd. Dat is een foute tendens, want binnenkort zal men die zogenaamde vergrijsde mens weer nodig hebben. In alle andere culturen wordt de ervaring en het geduld van oudere mensen gekoesterd, maar bij ons worden ze aan de kant geschoven. Op je 45ste kan je al worden afgedankt, omdat je te duur geworden bent. Diezelfde baan gaat dan naar iemand van 25, die vervolgens op zijn 33ste de hand aan zichzelf slaat. En de kranten maar schrijven dat de zelfmoordcijfers stijgen.”

Oud kan mooi zijn
We leven ook in een cultuur waarin ouderdom fysiek moet worden tegengegaan. We mogen er niet meer onze leeftijd uitzien.
“Niemand ziet er graag oud uit, maar door die cultus van de strakke gezichten en dito kontjes wordt ouderdom ook nog eens gestigmatiseerd. En dat maakt het alleen maar erger. De plastische chirurgie wordt ons de laatste 10 jaar letterlijk in de strot geduwd. Er wordt veel geld verdiend door mensen bang te maken voor hun rimpels.”
Hoe zit het met jou? Heb jij schrik van je rimpels?
“Goh, ik ga proberen ze waardig te dragen. We moeten opnieuw leren dat oud echt mooi kan zijn. Dove maakt in de Verenigde Staten tegenwoordig reclame met beelden van een 96-jarige ex-schoonheidskoningin. Die vrouw ziet er gewoon fantastisch uit, mét rimpels!
Weet je, boutades als oude wijven stinken, kwetsen vrouwen veel meer dan men soms vermoedt. Ze leiden er vaak toe dat vrouwen zich in zichzelf terugtrekken, omdat ze het idee hebben dat het allemaal voorbij is voor hen. Zelf ben ik gelukkig nog opgevoed met het idee dat je oude mensen moet respecteren. Zo’n 20 jaar geleden is dat echter veranderd. Nu ik erover nadenk, dat ging gelijk met de opkomst van de disco.”
Het is de schuld van John Travolta!
(lacht) “Die man is intussen 53 en nog steeds een sekssymbool. Vrouwen van boven de 50 wordt die status echter niet gegund. Ze worden uitgerangeerd voor ze interessant worden. In mijn sector is dat heel duidelijk. Tal van vrouwelijke actrices tussen 40 en 55 komen niet meer aan de bak. Pas als ze oud genoeg zijn om de bomma te spelen, komt hun carrière weer op gang. Tja, dan zie je veel bitterheid opduiken. Hopelijk overvalt mij dat nooit. Dan nog liever af en toe eens goed uithuilen.”
Ben je een gelukkige vijftiger, An?
(denkt na) “Als ik mocht kiezen, zou ik toch liever weer 40 zijn. Dat vond ik echt een topleeftijd.”

Tekst: Geert Huysman